Wat is de stand van Wet DBA in 2026?
De Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties (DBA) bestaat al sinds 2016, maar is jarenlang nauwelijks gehandhaafd. Dat veranderde op 1 januari 2025, toen het handhavingsmoratorium werd opgeheven. De Belastingdienst kan vanaf dat moment naheffingen loonheffingen opleggen als blijkt dat een ZZP’er in feite als werknemer werkt. Correcties kunnen teruggaan tot 1 januari 2025 — verder terug dus niet, tenzij sprake is van kwaadwillendheid.
Voor 2026 geldt een zogenoemde zachte landing: bij een geconstateerde overtreding volgt in principe geen boete maar een waarschuwing, mits je kunt aantonen dat je stappen onderneemt om de situatie te verbeteren. Naheffingen kunnen wél worden opgelegd, inclusief rente. Vooral opdrachtgevers lopen risico, omdat zij verantwoordelijk zijn voor de inhouding van loonheffingen.
Ondertussen werkt het kabinet aan een opvolger: de Wet VBAR (Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties en Rechtsvermoeden). Onderdelen daarvan zijn in maart 2026 geschrapt, terwijl het rechtsvermoeden bij lage tarieven juist wordt doorgezet. Daarover later meer in dit artikel.
Risico op schijnzelfstandigheid: de drie criteria
Of je juridisch ZZP’er bent of verkapt werknemer, wordt bepaald door drie klassieke criteria uit het arbeidsrecht. De Hoge Raad heeft die in het Deliveroo-arrest (2023) aangescherpt en de Belastingdienst toetst er in 2026 actief op.
1. Gezagsverhouding
Bepaalt de opdrachtgever hóé je je werk doet, wanneer je aanwezig moet zijn en welke interne regels je volgt? Dan is er al snel sprake van gezag. Als je gewoon meedraait in teamoverleg, vakantiedagen moet aanvragen of een functioneringsgesprek hebt, lijkt het verdacht veel op een arbeidsovereenkomst. Als ZZP’er lever je een resultaat; de manier waarop je dat bereikt, bepaal je zelf.
2. Persoonlijke arbeidsplicht
Moet jíj het werk doen, of mag je je laten vervangen door een collega-ZZP’er? Een reële mogelijkheid tot vervanging — bijvoorbeeld expliciet in je overeenkomst opgenomen en in de praktijk ook uitvoerbaar — is een belangrijk argument vóór zelfstandigheid. Een “je moet zelf komen” signaleert het tegenovergestelde.
3. Vergoeding en ondernemerschap
Werk je voor een vergoeding die past bij een werknemersloon, of ben je als ondernemer herkenbaar? De Belastingdienst kijkt naar de omvang van het werk (veel uren voor één opdrachtgever is verdacht), de duur, de vrijheid om opdrachten te weigeren, je eigen investeringen en je presentatie naar buiten (KvK, eigen website, meerdere klanten).
Wat doet de Belastingdienst in 2026?
De Belastingdienst heeft in 2026 de handhaving verder uitgebreid. Vooral sectoren waar veel schijnzelfstandigheid wordt vermoed — zorg, onderwijs, bouw en platformwerk — krijgen extra aandacht. De werkwijze is als volgt:
• Bedrijfsbezoek: bij een signaal komt een inspecteur langs om de feitelijke werkwijze te toetsen. Niet de papieren overeenkomst is leidend, maar de praktijk.
• Boekenonderzoek: opdrachtgevers worden gevraagd facturen, overeenkomsten en urenadministraties te overleggen.
• Waarschuwing of correctie: bij geconstateerde schijnzelfstandigheid volgt eerst een waarschuwing; bij onvoldoende verbetering kan een naheffing loonheffingen plus boete volgen.
• Platformwerkers: de Europese platformrichtlijn wordt in 2026 geïmplementeerd. Platformen moeten aantonen dat er géén arbeidsovereenkomst is — de bewijslast is omgekeerd.
Voor ZZP’ers in de zorg is het beeld nog iets milder: boetes zijn daar tot in 2026 uitgesteld. Maar verwacht geen vrijblijvendheid: naheffingen over 2025-2026 kunnen bij opdrachtgevers alsnog in de boeken komen.
Tarieven in 2026: wat vraag je per sector?
Het gemiddelde ZZP-uurtarief komt in 2026 uit op € 83 per uur (excl. btw) — een lichte stijging t.o.v. 2025 (€ 81). De verschillen tussen sectoren blijven groot. Onderstaande tabel geeft een indicatie van de marktbandbreedte in 2026.
Sector Bandbreedte (excl. btw) Gemiddelde
IT & Development € 70 – € 125 € 95
Zorg (verpleging/verzorging) € 40 – € 75 € 55
Bouw & techniek € 45 – € 70 € 61
Creatief & design € 50 – € 80 € 68
Consultancy (niet-IT) € 80 – € 150 € 121
Binnen de zorg zie je flinke verschillen: verzorgenden draaien gemiddeld rond € 46, verpleegkundigen € 62 en gespecialiseerde functies (IC, OK) tikken regelmatig boven de € 75 aan. In de creatieve sector zit een videomaker rond € 66 en een webdeveloper op € 73.
Belangrijk om te weten: in het VBAR-rechtsvermoeden wordt € 38 per uur voorgesteld als grens. Werk je daaronder, dan wordt wettelijk vermoed dat je werknemer bent — de opdrachtgever moet dan aantonen dat dit niet zo is. Voor veel sectoren geen issue, maar in de zorg en onderwijs ligt die grens soms dichtbij. Lees ook meer over realistische inkomens voor ondernemers om je tarief goed te kunnen kalibreren.
VBAR: wat betekent dat voor jou?
De Wet VBAR is bedoeld als opvolger van de Wet DBA. In het oorspronkelijke voorstel (juli 2025) zaten twee blokken: een verduidelijking van de arbeidsrelatie (VBA-deel) en een rechtsvermoeden bij lage tarieven. In maart 2026 is het VBA-deel geschrapt door minister Aartsen — het zorgde voor te veel onrust bij zowel opdrachtgevers als ZZP’ers. Het rechtsvermoeden gaat wél door en is naar de Tweede Kamer.
Wat betekent dit concreet? Werk je als ZZP’er onder € 38 per uur voor één opdrachtgever? Dan kun je bij de rechter een beroep doen op het rechtsvermoeden dat je werknemer bent. De opdrachtgever moet dan aantonen dat dit niet klopt — een forse verzwaring van de bewijslast voor opdrachtgevers. Beoogde ingangsdatum: 1 juli 2026, al is die haalbaarheid afhankelijk van politieke steun na de verkiezingen.
Praktische gevolgen:
• Opdrachtgevers in lage-tarief-sectoren worden terughoudender. Verwacht meer detachering.
• Onderhandelen wordt makkelijker als je net boven de € 38 zit.
• Documentatie van ondernemerschap (investeringen, meerdere klanten) wordt belangrijker.
Modelovereenkomsten: werken ze nog?
De modelovereenkomsten van de Belastingdienst zijn niet verdwenen, maar hun waarde is in 2026 beperkt. Belangrijke feiten:
• Sinds 6 september 2024 toetst de Belastingdienst geen nieuwe modelovereenkomsten meer.
• Bestaande goedgekeurde modelovereenkomsten blijven geldig tot en met 31 december 2029, ook als de overeenkomst zelf een eerdere einddatum vermeldt.
• Een modelovereenkomst biedt alleen zekerheid als je in de praktijk werkt conform de afspraken op papier. De Belastingdienst toetst feitelijk gedrag — een mooie overeenkomst helpt je niet als je gewoon als werknemer functioneert.
Mijn advies: gebruik een modelovereenkomst nog steeds als onderbouwing, maar leun er niet te zwaar op. De echte bescherming zit in hoe je werkt, niet in wat er op papier staat. Voor opdrachten waar juridische nuances belangrijk zijn, kun je juridische hulp voor ondernemers inschakelen of via een pro-deo-advocaat een quick scan laten doen.
Tips om het risico op schijnzelfstandigheid te verlagen
Je kunt als ZZP’er — en je opdrachtgever — zelf veel doen om buiten het schootsveld van de Belastingdienst te blijven. De zeven belangrijkste maatregelen:
• Meerdere opdrachtgevers: werk niet langdurig fulltime voor één klant. Een spreiding van 2-4 opdrachtgevers per jaar is een sterk signaal van ondernemerschap.
• Eigen investeringen: laptop, software, cursussen, een bedrijfsauto — het telt allemaal mee. De Belastingdienst kijkt of je ondernemersrisico loopt.
• Vrijheid over je werk: bepaal zelf wanneer, waar en hoe je werkt. Vermijd vaste werktijden, verplichte werklocatie en deelname aan werknemersregelingen.
• Heldere offertes en facturen: werk met offertes per project, niet met urenbriefjes die op een loonstrookje lijken. Factureer per opdracht, niet per maand als vast “salaris”.
• Zichtbaar ondernemerschap: eigen website, KvK-inschrijving, LinkedIn-profiel als zelfstandige, marketing, acquisitie. Een financieel plan hoort daarbij.
• Vervangingsclausule: neem in je overeenkomst op dat je je mag laten vervangen. En zorg dat die mogelijkheid reëel is.
• Eigen aansprakelijkheid: sluit een beroepsaansprakelijkheidsverzekering af en neem duidelijke aansprakelijkheid op in je overeenkomst. Werknemers zijn beperkt aansprakelijk; ondernemers niet.
Overweeg je nog een inbreng van je onderneming in een bv? Dat kan fiscaal interessant zijn boven een bepaalde winstgrens, en biedt soms extra afscherming — al lost het de DBA-discussie niet op. Ook de juridische organisatie van je onderneming goed op orde hebben is cruciaal.
Veelgestelde vragen
Kan de Belastingdienst mij als ZZP’er beboeten?
Niet rechtstreeks — de naheffingen gaan in principe naar de opdrachtgever. Maar jij kunt wel de zelfstandigenaftrek en MKB-winstvrijstelling verliezen als blijkt dat je geen ondernemer bent. Bovendien loop je reputatieschade op bij opdrachtgevers die van je af willen zodra ze een naheffing op de deurmat krijgen.
Wat als mijn opdrachtgever me plotseling weigert?
Sinds 2025 zie je dat steeds vaker: opdrachtgevers stoppen uit angst met ZZP-contracten en bieden vaste dienstverbanden of detachering aan. Je kunt onderhandelen over een hoger tarief (gebruik € 38 als ondergrens bij VBAR), een kortere opdrachtduur of een payroll-tussenoplossing. Voor een regulier WW-vraagstuk als zelfstandige geldt dat je normaal geen WW-recht opbouwt, tenzij je de regeling voor startende ondernemers hebt benut.
Geldt de VBAR ook voor IT’ers en consultants?
Het rechtsvermoeden bij € 38 per uur raakt je in de praktijk niet als je ver boven dat tarief zit. Maar het gezags- en persoonlijke-arbeidscriterium gelden wel — ook voor dure consultants die maandenlang fulltime bij één klant zitten. Roteer, factureer per resultaat en houd je eigen bedrijfsvoering zichtbaar.
Moet ik mijn modelovereenkomst vernieuwen?
Nee. Als je een goedgekeurde modelovereenkomst hebt van vóór 6 september 2024, blijft die geldig tot eind 2029. Belangrijker is dat je in de praktijk werkt zoals in de overeenkomst staat, en dat je gratis juridisch advies inwint bij twijfel over nieuwe opdrachten.