De basis: Wat is ondernemen in de ogen van de fiscus?
Voordat we kijken naar wanneer je het níet bent, is het goed om te weten wat de Belastingdienst wél zoekt in een ondernemer. Kort gezegd, je bent ondernemer als je zelfstandig een bedrijf of beroep uitoefent. Dit betekent dat je risico loopt en dat je streeft naar winst. Je bouwt iets op voor de lange termijn.
Er zijn een aantal sleutelfactoren die de fiscus meeweegt bij het vaststellen van jouw ondernemerschap voor de inkomstenbelasting. Deze factoren bepalen samen of je in aanmerking komt voor bijvoorbeeld de zelfstandigenaftrek en andere fiscale voordelen. Denk hierbij aan:
• De mate van zelfstandigheid waarmee je werkt.
• De omvang van jouw investeringen.
• Het aantal opdrachtgevers dat je bedient.
• De mate van risico die je loopt.
Maar wat als jouw activiteiten minder intensief zijn? Wanneer schuif je dan op de schaal en bereik je het punt waarop je officieel géén ondernemer meer bent voor de inkomstenbelasting? Hier ligt vaak de verwarring. Het gaat niet alleen om wat jij zelf wilt zijn; het gaat om de feitelijke uitvoering van je werkzaamheden.
Wanneer ben je géén ondernemer voor de inkomstenbelasting?
Er zijn diverse situaties waarin de Belastingdienst jouw activiteiten niet als ‘ondernemerschap’ bestempelt voor de heffing van inkomstenbelasting. Dit is vaak het geval wanneer je werkzaamheden te weinig commerciële lading hebben, of wanneer de relatie met je opdrachtgever te veel lijkt op een dienstverband. Soms ben je wel ondernemer voor de btw, maar niet voor de inkomstenbelasting.
De hobbyist of vrijetijdsbeoefenaar
Dit is misschien wel de meest duidelijke categorie. Als je iets doet puur voor het plezier, zonder de intentie om winst te maken, dan ben je geen ondernemer. De Belastingdienst kijkt hierbij naar het doel van je activiteit.
Je bent waarschijnlijk een hobbyist als:
• Je resultaten structureel verlieslatend zijn, en je dit ook verwacht.
• Je winstuitkering niet voor levensonderhoud dient, maar louter een bijzaak is.
• Je weinig tot geen investeringen doet in je ‘bedrijf’.
• Je geen duidelijke organisatie hebt voor je werkzaamheden.
Als je bijvoorbeeld af en toe een schilderij verkoopt voor een paar tientjes, maar je belangrijkste bron van inkomsten je vaste baan is, dan valt dit waarschijnlijk onder ‘resultaten uit overige werkzaamheden’ en niet onder de winst uit onderneming. Je kunt dan geen gebruikmaken van de ondernemersfaciliteiten. Wil je meer weten over inkomstenbelasting en wanneer je moet betalen, lees dan wanneer je inkomstenbelasting moet betalen.
VIDEO: Ben jij wel ondernemer voor de inkomstenbelasting?
De resultaatgenieter
Dit is een grijs gebied dat veel ondernemers in spe onzeker maakt. De resultaatgenieter is iemand die werkzaamheden verricht die weliswaar op een bedrijf lijken, maar waarbij het maken van winst niet de primaire drijfveer is. Soms maken ze wel winst, maar dat is toeval, niet het doel.
Het belangrijkste verschil met een echte ondernemer is de intentie en de continuïteit. Een resultaatgenieter heeft geen duurzaamheid in zijn bedrijfsvoering. Hij of zij accepteert de risico’s niet op dezelfde manier als een ondernemer. De fiscus kijkt hier vaak naar de ‘verhouding tussen de opbrengsten en de kosten’ over een langere periode.
Onmisbare bronnen
Onmisbare leesstukken over Geen ondernemer voor inkomstenbelasting: wanneer geldt dit? vind je hier.
• Wanneer bent u ondernemer voor de inkomstenbelasting …
Werken op basis van een arbeidsovereenkomst (de verkapte werknemer)
Een veelvoorkomend struikelblok is de situatie waarin je wel factureert, maar feitelijk als werknemer functioneert. Dit is cruciaal bij de beoordeling van de ‘kwalificatie voor het ondernemerschap’. Als de Belastingdienst oordeelt dat er sprake is van een dienstverband, dan ben je een werknemer in loondienst, ongeacht wat er op je factuur staat.
De fiscus kijkt dan naar de volgende elementen om de schijn van ondernemerschap te ontkrachten:
• Inwerkinstructies: Krijg je gedetailleerde instructies over hoe je je werk moet doen? Een echte ondernemer bepaalt zijn eigen werkwijze.
• Vervanging: Mag je jezelf laten vervangen door een ander om de klus te klaren? Als dit niet mag, lijkt het op een dienstverband.
• Ondergeschiktheid: Is er sprake van een leidinggevende die jouw werk controleert en aanstuurt?
• Risico: Draag je zelf het risico voor je werk, of draagt de opdrachtgever dit?
Als je aan de meeste van deze punten voldoet, loop je het risico dat de Belastingdienst jou aanmerkt als schijnzelfstandige. Je bent dan geen ondernemer voor de inkomstenbelasting, maar een werknemer. Dit heeft grote gevolgen voor zaken als de loonbelasting en premies volksverzekeringen die de opdrachtgever dan had moeten inhouden.
Zijactiviteiten en een vaste baan
Je kunt een vaste baan hebben en daarnaast nog activiteiten ontplooien. Zolang jouw hoofdinkomsten uit loondienst komen, en je nevenactiviteiten niet voldoen aan de ondernemerseisen (zoals hierboven beschreven), word je fiscaal gezien niet als ondernemer voor die nevenactiviteiten beschouwd. De inkomsten uit die nevenactiviteiten vallen dan vaak onder ‘resultaten uit overige werkzaamheden’.
Dit betekent dat je de fiscale voordelen van het ondernemerschap, zoals de MKB-winstvrijstelling, niet mag toepassen op die inkomsten. Je bouwt ook geen fictieve pensioenopbouw op via de jaarruimte. Het is belangrijk om hier duidelijkheid over te krijgen, zeker als je de stap naar fulltime ondernemerschap overweegt.
De beoordeling door de Belastingdienst
Hoe weet je nu definitief of je ondernemer bent of niet? De Belastingdienst voert altijd een feitelijke beoordeling uit op basis van de situatie op dat moment. Ze kijken niet alleen naar je inschrijving bij de Kamer van Koophandel (KvK), hoewel dat wel een belangrijk startpunt is. De KvK-inschrijving geeft je het recht om als ondernemer op te treden, maar garandeert je niet automatisch de fiscale status.
Wanneer de Belastingdienst twijfelt over jouw status, ontvang je vaak een brief waarin zij vragen om meer duidelijkheid over jouw bedrijfsvoering. Dit is het moment om jouw jaarcijfers, contracten en je dagelijkse werkzaamheden helder te presenteren. Zorg ervoor dat je kunt aantonen dat je voldoet aan de criteria voor ondernemerschap, mocht dat jouw wens zijn.
Het is jouw verantwoordelijkheid om je activiteiten zo in te richten dat ze passen bij de fiscale status die je wenst. Als je de voordelen van het ondernemerschap wilt benutten, moet je ook de risico’s en de structuur van een zelfstandig bedrijf dragen. Ben je niet bezig met winstmaximalisatie of loop je te veel risico vanuit de opdrachtgever, dan ben je in de ogen van de fiscus simpelweg geen ondernemer voor de inkomstenbelasting.
Veelgestelde vragen over de ondernemersstatus
Er leven vaak nog wat praktische vragen over dit onderwerp. Hieronder een paar veelvoorkomende punten die je helpen helderheid te scheppen over jouw positie.
Moet ik ondernemer zijn als ik me inschrijf bij de KvK?
Nee. De inschrijving bij de KvK registreert je als economisch zelfstandige. De Belastingdienst bepaalt onafhankelijk of je fiscaal ondernemer bent voor de inkomstenbelasting, gebaseerd op de eerder genoemde criteria.
Wat gebeurt er als ik voor een heel lage prijs werk?
Als je structureel heel lage tarieven hanteert, kan de Belastingdienst concluderen dat je niet uit bent op winst, maar dat je de werkzaamheden meer als hobby of een vorm van vrijwilligerswerk ziet. Dit verzwakt jouw claim op het ondernemerschap.
Valt een bijbaan altijd onder resultaten uit overige werkzaamheden?
Niet altijd. Als je bijbaan qua structuur en risico voldoet aan de ondernemerscriteria, dan kan die bijbaan fiscaal gezien wel als ondernemerschap worden gezien, los van je hoofdinkomstenbron. De Belastingdienst kijkt naar de aard van de bijbehorende activiteiten.